deel 1| deel 2

Op deze pagina schrijft Santpoorter Guus Hartendorf elke twee maanden een bloemlezing over de historie van Santpoort. Vele jaren schreef hij voor het weekblad Huis aan Huis. Bedenk bij het lezen dat de huisnummering van sommige straten in de loop der tijd aangepast en straten heringericht zijn. Santpoort-Zuid heette vroeger Santpoort-Station en Santpoort-Noord nog Santpoort-Dorp.

Intocht Sint Nicolaas

Sinds zaterdag 20 november 2004 is Sinterklaas met zijn gevolg weer in het dorp. Dit keer kwam de kindervriend niet per trein aan, waarmee een traditie van bijna zeventig jaar wordt doorbroken.
Sinds begin jaren dertig van de vorige eeuw komt de Sint per trein naar ons dorp. Dat wil zeggen, naar Santpoort-Station, zoals het huidige Santpoort-Zuid sinds 1957 heet. Santpoort-Dorp, Santpoort-Noord, heeft dan nog geen station. Het hoge Spaanse gezelschap maakt dan vanaf het station een rondrit door Zuid en Noord, voorafgegaan door een muziekkorps. Meestal gaat de tocht per koets, soms met een open auto. Tijdens de Tweede Wereldoorlog moet Sinterklaas om veiligheidsreden de reis met zijn stoomboot over de Atlantische Oceaan en de Noordzee afblazen. Wel wordt door een groot deel van de bevolking Sinterklaasavond op bescheiden wijze gevierd. Ook de bezetter van ons land weet dat en die heeft wel een heel wrange surprise in petto: de Sinterklaasrazzia van 6 december 1944. De vijand gaat ervan uit, dat een groot aantal mannen pakjesavond thuis bij het gezin doorbrengt en daar de nacht zal verblijven. In de vroege ochtend slaan de Duitsers toe. Honderden mannen uit de regio, maar ook elders in het land, worden opgepakt en naar Duitsland afgevoerd en daar tewerkgesteld.
Anno 2004 dus geen intocht meer per trein. De winkeliers en ondernemers willen een andere aanpak: Sint ‘komt aan’ in de Hoofdstraat. Sint Nicolaas en zijn kechten die ruim tien jaar de Blijde Intocht verzorgden besluiten daarom met emeritaat te gaan. In 2004 wordt de nieuwe Goedheiligman met zijn gevolg op andere wijze in het dorp welkom geheten.

Sinterklaas met werkmijter op, op het toneel in Zomerlust, november 2003.
(Foto: Jantine Karkdijk)

Terug naar de jaren dertig. De Santpoortse winkeliers zijn boos, heel erg boos op hun collega's uit de Haarlemse Anegang. Uit Huis aan Huis van 30 November 1934: “Juist hadden wij een klein epistel geschreven ter opwekking aan onze lezers, hun inkoopen zooveel mogelijk te doen ter plaatse, toen wij door de post werden verrast met de ontvangst van de 'Anegang Courant' een blad uitgegeven door de winkeliers uit die straat. De uitgifte van dit blad zal wel bedoeld zijn als een speciaal St. Nicolaas-uitgave en straks wellicht een dito voor de Kerst. Wij schrijven dacht te vinden want het is toch niet waar lezer, dat ge U door deze reclame zou laten verleiden Uw inkoopen in Haarlem te doen? In Uw eigen omgeving is toch gelegenheid genoeg tot koopen van datgene wat gij als cadeau voor Uw familie- en vriendenschaar had gedacht. Onze plaatselijke winkeliers brengen hun artikelen alle week door tusschenkomst van ons blad, onder Uw aandacht; beloont hunne en onze moeite door de Anegang Courant en andere reclame naast U te leggen, hoogstens ter controoleering of de Winkelier hier mede kan komen.”

Sint Nicolaas te paard bij Zomerlust, november 1953 (Foto: Foto Schutte)

Kerst en Oudjaar

Al tientallen jaren worden de winkels in het dorp eind november ‘opgetut’ voor Sinterklaas en Kerst. De neringdoenden doen hun uiterste best het de geachte cliëntèle zo goed mogelijk naar de zin te maken. Speciale acties rond de feestdagen moeten klanten, het liefst van heinde en ver, naar het goede Santpoort lokken. De plaatselijke notaris verleent steevast zijn medewerking bij het trekken van de prijzen. Via een paginagrote advertentie in Huis aan Huis prijzen de winkeliers hun waar aan en wensen zij de lezer een goed Kerstfeest en een Gezegend of Zalig Nieuwjaar, een en ander afhankelijk van de geloofsovertuiging van de wenser.
De laatste jaren organiseert de Winkeliers- en Ondernemersvereniging Santpoort-Noord de Kerstmarkt. Per jaar breidt het zich uit. De Kerstman en zijn gade komen op bezoek en delen mandarijnen uit aan het winkelend publiek, er is een koor of zanger(es), wat schapen (de os en de ezel en de kribbe –tegenwoordig ook wel voederbak genoemd- staan vanwege de koude op stal) en natuurlijk warme chocolademelk en glühwein.
In de Kerstnacht, precies om middernacht, begint op het Dorpsplein de samenzang, waarvoor ook vele oud-Santpoorters naar hun vroegere woonplaats komen. Ooit is dit zangfestijn begonnen bij ’t Mosterdzaadje aan de Kerkweg.

Een dame met blinddoek doet de trekking van de decemberloterij, die de winkeliers in 1951 organiseerden. (Foto: Foto Schutte)

De dorpsklok en rellen

Op het trottoir van de Hoofdstraat, later Velserbroekstraat-Hoofdstraat, tegenover bakker Vermeulen, staat in de jaren dertig de dorpsklok op een sierlijke gietijzeren paal. Op de wijzerplaat staat “Santpoort’s Bloei”. Oudere Santpoorters weten te melden dat die klok het vertrekpunt was van excursies, dagtochten, sportbezoek en nog meer van dat soort uitjes. De excursie van Santpoort’s Bloei (SB) op donderdag 21 juni 1934 is er daar een van. 's Morgens om acht uur vertrekt men naar Rotterdam.
Kort na de oorlog plaatst S.B. een identieke klok bij de spoorwegovergang in Santpoort-Zuid. Hoogstwaarschijnlijk is anno 2004 de wijzerplaat in Santpoort-Zuid nog de originele, maar die in Noord is vervangen. Dat heeft te maken met heuse rellen, die Santpoort tijdens de jaarwisseling in het begin van de jaren zeventig op ‘het pleintje’ kent. Dienders van het gemeentelijk politiekorps Velsen voeren zelfs charges uit in het anders zo rustige dorpje! Bij die ongeregeldheden sneuvelt de dorpsklok.

Jarenlang heeft Santpoorter Jan van Lente de klokken in onderhoud. Hij vertelt: “De klok hebben we van de paal afgehesen, want uiteraard moest de klok gerepareerd worden. Het probleem was dat aan weerszijden van de klok twee glazen platen zaten. Eén ronde van matglas met in het midden een gat voor de wijzers en de cijfers en daarvoor een ronde van gewoon glas. De plaat met cijfers was echter niet meer te krijgen. Een schilder van het toenmalige Gas & Water heeft met de hand de wijzerplaat exact nageschilderd, compleet met de cijfers 1 tot en met 12 en de streepjes daartussen. Dat was een paar dagen werk en dus zeer kostbaar.”
Een jaar later sneuvelt de klok opnieuw tijdens de schermutselingen in de oudjaarsnacht. Weer wordt de zaak gerepareerd, maar de cijfers worden vervangen door strepen en de buitenste glazen plaat plaat wordt er één van slagvast materiaal. Rond de daarop volgende jaarswisselingen wordt de klok ingepakt tussen ijzeren platen.
Van Lente: “Tot halverweg de jaren negentig hadden de uurwerken in Noord en Zuid nog het originele motortje. Het was aangesloten op het lichtnet én op het net van de openbare verlichting, zodat de wijzerplaat in het donker verlicht kon worden door vier lampen van 15 Watt.”
De klok staat nog steeds op het Dorpsplein, maar over de plek is niet iedereen te spreken. Het uurwerk is niet meer vanuit alle richtingen te zien en dat kan toch niet de bedoeling zijn? Wellicht dat de dorpsklok in de buurt van zijn oorspronkelijke plek teruggezet kan worden, het extra kabelwerk ten spijt.

Wordt vervolgd in januari 2005